Artikelen Mediation

Verplichte vrijwillige mediation... huh?

Al enige tijd gaan er in Nederland geluiden op om (een vorm van) mediation verplicht te stellen. Het idee hierachter is dat zo veel moeite en kosten worden bespaard voor de rechterlijke macht, lees: de overheid, èn voor de burger zelf.

 

Maar is dat werkelijk zo? Zijn wij, u en ik, geholpen met een verplichte gang naar de mediator alvorens wij een juridische procedure aanhangig kunnen maken? En zo ja, hoe zou dat er in de praktijk dan uit kunnen zien?

 

Het eerste wat opvalt is de ogenschijnlijke paradox van verplicht deelnemen aan iets wat juist gebaseerd is op vrijwilligheid. Per slot van rekening zit de kracht van mediation juist in het feit dat partijen er voor kiezen om gezamenlijk naar een bemiddelaar te stappen om in alle vertrouwelijkheid mogelijke oplossingen van hun conflict te bespreken.

 

Nu zijn er natuurlijk verschillende gradaties van verplichting denkbaar. In de “zwaarste” variant zou het onmogelijk kunnen worden om, voor bepaalde zaken, nog naar de rechter te stappen, zonder eerst de mogelijkheden van mediation te hebben bekeken. In dat geval zullen er ook sancties verbonden (moeten) worden als men niet of onvoldoende medewerking aan de mediation verleent.  

 

Premediation: an offer you can’t refuse

Een andere variant zou zijn dat enkel een eerste gesprek met een mediator wordt afgedwongen, zodat partijen de voor- en nadelen van een juridische procedure, maar ook van mediation, voor zichzelf kunnen afwegen. Zo’n eerste kennismaking met mediation wordt ook wel aangeduid als premediation of prejudiciële mediation. Er is dus slechts sprake van een onderzoeksfase waarin verschillende mogelijkheden bewust worden afgewogen.

 

Blijft natuurlijk de vraag of een verplichting door de overheid / door derden om aan een dergelijk premediation gesprek of zelfs mediation traject deel te nemen veel zin heeft. Mensen vinden het over het algemeen niet erg plezierig om ergens toe gedwongen te worden en al helemaal niet als zij overtuigd zijn van hun eigen gelijk. En dan heb ik het nog niet eens over het feit dat veel mensen onbekend zijn met mediation en helaas maakt onbekend toch vaak onbemind.

 

Eén van de nadelen van het verplichten van mediation of zelfs een gesprek hiertoe is dan ook, nog los van de vraag of men überhaupt bereid is te luisteren naar wat een mediator te vertellen heeft, dat het commitment van partijen om zich in te spannen om daadwerkelijk een oplossing in der minne te bereiken waarschijnlijk een stuk lager ligt dan in het geval zij zelf het initiatief tot bemiddeling door een derde hebben genomen. Daarnaast betekent het juist extra tijd en kosten indien blijkt dat mediation niet toereikend is en partijen alsnog de gang naar de rechter maken.

 

Positief bekeken, zou deze verplichting er voor kunnen zorgen dat mediation, met meer snelheid dan nu het geval is, een vast gegeven wordt in onze maatschappij. Immers, de verplichte premediation-gesprekken zijn een uitgelezen kans om de voordelen van mediation en de kansen die dit mensen biedt aan een groter publiek duidelijk te maken.

Het gebeurt steeds vaker dat in bijvoorbeeld arbeidszaken men wordt gedwongen om eerst te bekijken of mediation een goed alternatief vormt ten opzichte van het starten van een juridische procedure. Uiteindelijk kost een rechtszaak toch veel tijd en geld en levert het lang niet altijd een bevredigende oplossing. Op zich lijkt het dan ook de moeite waard om je niet te overhaast in een juridische strijd te storten, maar eerst andere mogelijkheden te onderzoeken. Het is mijn overtuiging dat mediation een groot deel van de huidige juridische procedures geheel of gedeeltelijk zou kunnen voorkomen.  

 

Voorbeelden uit buiten- en binnenland

Sommige landen, zoals Italië en Argentinië, zijn ons in deze al voorgegaan. In deze landen is het in bepaalde zaken verplicht om eerst de mogelijkheden van een gezamenlijke oplossing te bekijken alvorens men naar de rechter stapt. En kennelijk met positief resultaat.

In Italië houdt de verplichting in dat bij zaken op het gebied van bijvoorbeeld familierecht, aansprakelijkheid en geldleningen, men eerst verplicht een poging tot mediation moet doen. Opvallend hierbij is dat bij mediation geen griffierechten verschuldigd zijn, ook niet als de uiteindelijke overeenkomst (de vaststellingsovereenkomst) door de rechtbank van een executoriale titel wordt voorzien. Bovendien zijn de kosten van de mediator aftrekbaar voor belasting als hiermee inderdaad een rechtszaak werd voorkomen*.

In Argentinië is gekozen voor een lichtere variant, waarbij partijen slechts worden verplicht tot het deelnemen aan een eerste sessie waarin zij samen met de mediator onderzoeken of het conflict door middel van mediation kan worden opgelost*. Het doel van de wetgeving is hier dus duidelijk om partijen een geïnformeerde keuze voor de oplossing van hun conflict te laten maken en daarnaast het geven van een extra impuls aan het bekendmaken van mediation.

 

In Nederland heeft de Amsterdamse rechtbank bij wijze van proef mediation ingezet als onderdeel van strafrechtelijke procedures: in een vroeg stadium wordt een bemiddeling tussen dader en slachtoffer bevorderd en de rechter houdt rekening met het resultaat van deze bemiddeling. (Deze proef is gebaseerd op het nieuwe artikel 51h Sv.) In 65 zaken waarbij dader en slachtoffer ook na de strafzaak met elkaar te maken hebben is deze pilot uitgevoerd. Dit zijn zaken als huiselijk geweld, burenruzie, mishandeling en/of bedreiging. De eerste resultaten lijken positief: de impact van dergelijke zaken op betrokkenen wordt kleiner, waardoor men sneller in staat is om het leven weer op te pakken.**

 

In mijn ideale wereld wordt elk contract en elke (standaard)voorwaarden, inclusief het arbeidscontract, de leveranciersovereenkomst, de huwelijksakte en het samenlevingscontract, voorzien van een bepaling met als strekking: “indien we komen tot een conflict, zullen we eerst proberen om er met behulp van een mediator uit te komen”. Helaas is het zover nog lang niet en het is de vraag of het ooit zover zal komen. Natuurlijk zou enige dwang hiertoe vanuit de overheid een flinke impuls geven, maar voor mijn gevoel weegt dit niet op tegen de waarde van de vrije wil van de burger om zelf te beslissen hoe hij /zij een conflict aanpakt. Hoe bedoel je: betutteling van de Nederlandse overheid… 

 

16 april 2012

 

 

Bronnen:

* Tijdschrift Conflicthantering, nr. 7 2011

** Advocatenblad, nr. 4 2012

 

« terug naar het overzicht